เรือนไทยล้านนา คือแบบไหน ต่างจากเรือนไทยภาคกลางยังไง

เรือนไทยล้านนาคือเรือนไม้ใต้ถุนสูงของภาคเหนือ จุดเด่นคือไม้แกะสลักรูปกาแลไขว้กันบนยอดจั่ว และความเชื่อเรื่องสิริมงคลที่ผูกกับตัวบ้าน ส่วนเรือนไทยภาคกลางจะเด่นที่หลังคาทรงสูงโค้งและฝาปะกนถอดประกอบได้ บทความนี้จะอธิบายความต่างของทั้งสองแบบให้เข้าใจง่าย พร้อมแนวทางเลือกสร้างบ้านทรงไทยล้านนาในยุคนี้ ถ้ากำลังเล็งบ้านไม้ทรงไทยสักหลัง อ่านก่อนตัดสินใจ

บทนำ

หลายคนชอบบ้านไม้ทรงไทย แต่พอจะเลือกจริงกลับสับสน เพราะคำว่า “บ้านทรงไทย” มีหลายแบบ ทั้งเรือนไทยภาคกลางที่เห็นบ่อยในละคร และเรือนไทยล้านนาแบบภาคเหนือ ทั้งสองดูคล้ายกันตรงที่เป็นเรือนไม้ใต้ถุนสูง แต่จริงๆ แล้วมีรายละเอียดที่ต่างกันชัดเจน

ที่บ้านสักทองคุณภาพบ้านร้องแหย่ง เราสร้างบ้านทรงไทยล้านนามากว่า 30 ปี จากโรงงานของเราที่จังหวัดแพร่ เราเลยอยากอธิบายเรื่องนี้แบบเข้าใจง่าย ในบทความนี้คุณจะได้รู้ว่าเรือนไทยล้านนาคือแบบไหน ต่างจากเรือนภาคกลางตรงไหน องค์ประกอบสำคัญอย่างกาแลและหำยนต์คืออะไร และจะเลือกสร้างบ้านล้านนาในยุคนี้ยังไงให้ลงตัว

เรือนไทยล้านนาคือแบบไหน?

เรือนไทยล้านนาคือเรือนไม้ใต้ถุนสูงของภาคเหนือ หลังคาทรงจั่ว ปลูกด้วยไม้จริง ภายในประกอบด้วยตัวเรือน เติ๋น ชาน และครัวไฟ จุดที่จำง่ายที่สุดคือไม้แกะสลักรูปกาแลที่ไขว้กันอยู่บนยอดจั่ว ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่ไม่มีในเรือนภาคอื่น

เรือนแบบนี้พบมากในจังหวัดทางเหนือ เช่น เชียงใหม่ เชียงราย ลำปาง ลำพูน แพร่ และน่าน ตามข้อมูลในสารานุกรมเรือนไทยภาคเหนือ คนเหนือเรียกบ้านว่า “เฮือน” และรูปแบบเรือนได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมล้านนา

เรือนล้านนาที่เก่าแก่ที่สุดเรียกว่า “เรือนกาแล” จากข้อมูลเอกลักษณ์ล้านนา เรือนกาแลเป็นเรือนไม้ใต้ถุนสูงหลังคาทรงจั่ว มักปลูกคู่ชิดกันเป็นเรือนแฝด และมีพื้นที่เปิดโล่งหน้าเรือนเรียกว่า “เติ๋น” ใช้เป็นที่นั่งเล่นและทำกิจกรรมอเนกประสงค์

เรือนไทยล้านนาต่างจากเรือนไทยภาคกลางยังไง?

ความต่างหลักอยู่ที่ยอดจั่วและทรงหลังคา เรือนล้านนาจะมีกาแลแกะสลักไขว้กันบนยอดจั่ว ส่วนเรือนภาคกลางจะตกแต่งจั่วด้วยปั้นลมที่ทำปลายเป็นรูป “เหงา” หรือ “หางปลา” และมีหลังคาจั่วทรงสูงโค้งกว่า

เรือนไทยภาคกลางมีลักษณะเฉพาะหลายอย่างที่เรือนล้านนาไม่มี จากข้อมูลของบ้านและสวน เรือนภาคกลางเป็นเรือนไม้เนื้อแข็งใต้ถุนสูง หลังคาจั่วทรงสูงและอ่อนโค้ง มีชานกว้างมาก และประดับจั่วด้วยปั้นลมแบบเหงาหรือหางปลา

อีกจุดที่ต่างชัดคือผนัง เรือนภาคกลางนิยมใช้ “ฝาปะกน” หรือ “ฝาลูกฟัก” ที่ถอดประกอบได้ จากข้อมูลของ ณ สัทธา อุทยานไทย ฝาแบบนี้ถือเป็นลักษณะเฉพาะของเรือนไทยภาคกลางเท่านั้น ขณะที่เรือนล้านนาจะเรียบง่ายกว่าและเน้นโครงสร้างไม้

สรุปความต่างแบบเห็นภาพ

จุดที่ใช้แยกสองแบบได้เร็วที่สุดมีดังนี้ ยอดจั่ว (ล้านนามีกาแลไขว้ ภาคกลางมีปั้นลมเหงา), ทรงหลังคา (ล้านนาจั่วลาดชัน ภาคกลางสูงโค้ง), และผนัง (ภาคกลางมีฝาปะกนถอดได้ ล้านนาเน้นโครงไม้) ส่วนที่เหมือนกันคือทั้งคู่เป็นเรือนไม้ยกใต้ถุนสูงเพื่อรับกับอากาศร้อนชื้นและน้ำหลาก

กาแลและหำยนต์คืออะไร

กาแลคือไม้แกะสลักที่ยื่นเลยจากปั้นลมขึ้นไปไขว้กันบนสันหลังคาด้านหน้าเรือน เป็นสัญลักษณ์ที่ทำให้เรือนล้านนาดูสง่าและจำง่าย ส่วนหำยนต์คือไม้แกะสลักที่ติดเหนือประตูห้องนอน เชื่อกันว่าเป็นยันต์ศักดิ์สิทธิ์ที่ช่วยปกป้องผู้อยู่อาศัย

จากข้อมูลพิพิธภัณฑ์เรือนโบราณล้านนา หำยนต์ติดอยู่ด้านบนของประตูห้องนอนเพื่อทำหน้าที่เป็นยันต์ป้องกันและขับไล่สิ่งอันตราย นี่คือตัวอย่างที่ดีว่าเรือนล้านนาไม่ได้สวยแค่ภายนอก แต่ผูกกับความเชื่อเรื่องสิริมงคลอย่างลึกซึ้ง

ความเชื่อเรื่องมงคลนี้ยังสืบทอดมาถึงบ้านล้านนายุคใหม่ หลายครอบครัวที่สร้างบ้านกับเราเลือกแกะสลักลายมงคลบนประตูและองค์ประกอบของบ้าน เพื่อให้บ้านงดงามและเป็นสิริมงคลไปพร้อมกัน

ทำไมเรือนล้านนาถึงยกใต้ถุนสูง?

เพราะใต้ถุนสูงช่วยแก้ปัญหาน้ำท่วมและช่วยให้บ้านระบายอากาศได้ดี ไม่ใช่แค่ทำตามประเพณีเท่านั้น พื้นที่ใต้ถุนยังใช้นั่งเล่น เก็บของ หรือทำงานในวันที่อากาศร้อนได้ด้วย

โครงสร้างเรือนล้านนาเป็นระบบเสาและคาน นิยมสร้างด้วยไม้สัก และทำหลังคาลาดชันเพื่อระบายน้ำฝนได้ดี จากข้อมูลเรือนพญาวงศ์ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ผืนหลังคาเรือนล้านนาลาดชันราว 45 องศาเพื่อให้น้ำฝนไหลออกเร็ว

จากประสบการณ์ของเรา บ้านยกใต้ถุนสูงเหมาะมากกับพื้นที่ที่เคยเจอน้ำท่วมหรืออากาศร้อน เราจึงออกแบบบ้านทรงไทยล้านนาหลายหลังให้ใต้ถุนโล่ง เพื่อให้ลมพัดผ่านและน้ำไม่ท่วมตัวบ้าน คุณดูตัวอย่างได้ที่ บ้านขุนยม ซึ่งเป็นบ้านไม้ยกพื้น 2 ชั้นทรงไทยล้านนาใต้ถุนโล่ง

บ้านทรงไทยล้านนาในยุคนี้ สร้างได้ไหม

สร้างได้และยังเป็นที่นิยม เพราะปรับให้เข้ากับการใช้งานสมัยใหม่ได้ง่าย เช่น เพิ่มห้องน้ำในตัว ต่อเติมงานปูนชั้นล่าง หรือผสมกระจกเพื่อให้บ้านโปร่งขึ้น โดยยังคงเสน่ห์ของเรือนไม้ล้านนาไว้

บ้านล้านนาประยุกต์ที่เราสร้างมักใช้โครงสร้างไม้สักทองคัดเกรด มุงด้วยกระเบื้องคุณภาพ และแกะสลักลายมงคลตามความเชื่อ คุณเลือกชมแบบบ้านทรงไทยล้านนาทั้งหมดได้ที่หน้า แบบบ้านไม้สักทุกแบบ หรือดูแบบหลังใหญ่ที่ประดับฉลุลายไทยอย่าง บ้านสุขชีวา

ถ้าคุณให้ความสำคัญกับคุณภาพไม้ การคัดไม้และอบไม้ควบคุมความชื้นในโรงงานเองช่วยลดการบิดงอและการหดตัวได้มาก ดูขั้นตอนการผลิตของเราได้ที่หน้า โรงงานของเรา

สรุป

เรือนไทยล้านนาคือเรือนไม้ใต้ถุนสูงของภาคเหนือที่เด่นด้วยกาแลบนยอดจั่วและความเชื่อเรื่องมงคล ต่างจากเรือนภาคกลางที่เด่นด้วยหลังคาทรงสูงโค้งและฝาปะกนถอดประกอบได้ ทั้งสองแบบงดงามในแบบของตัวเอง และเลือกได้ตามความชอบและพื้นที่ของคุณ

ถ้าคุณอยากได้บ้านทรงไทยล้านนาไม้สักทองสักหลัง ให้เราช่วยดูแลตั้งแต่เลือกแบบจนถึงส่งมอบนะคะ ปรึกษาและขอแบบบ้านได้ฟรี ติดต่อคุณออย 063-826-6535 หรือคุณเต็ม 096-914-6359 ทาง Line ID: sarahoilly หรือทักผ่านเพจ Facebook: บ้านสักทองคุณภาพบ้านร้องแหย่ง ได้ทุกวัน

คำถามที่พบบ่อย

เรือนไทยล้านนากับเรือนไทยภาคกลางต่างกันยังไง?

ต่างกันชัดที่สุดที่ยอดจั่วและหลังคา เรือนล้านนามีกาแลแกะสลักไขว้กันบนยอดจั่วและหลังคาจั่วลาดชัน ส่วนเรือนภาคกลางมีหลังคาทรงสูงโค้ง ตกแต่งจั่วด้วยปั้นลมแบบเหงา และมีฝาปะกนถอดประกอบได้ ทั้งสองแบบเป็นเรือนไม้ยกใต้ถุนสูงเหมือนกัน

กาแลคืออะไร มีความหมายอะไร?

กาแลคือไม้แกะสลักที่ยื่นจากปั้นลมขึ้นไปไขว้กันบนยอดจั่วของเรือนล้านนา เป็นเอกลักษณ์ที่ทำให้เรือนเหนือดูสง่าและจำง่าย นอกจากความสวยงามแล้วยังถือเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมายาวนานในภาคเหนือ

บ้านทรงไทยล้านนาเหมาะกับพื้นที่แบบไหน?

เหมาะกับพื้นที่ที่ลมพัดผ่านและโล่ง เพราะออกแบบมาให้ระบายอากาศได้ดี การยกใต้ถุนสูงยังช่วยรับมือกับน้ำท่วมได้ หากอยู่ในพื้นที่ร้อนหรือลมไม่ค่อยผ่าน ควรเพิ่มช่องระบายอากาศและวางผังให้เหมาะกับทิศทางลม

บ้านล้านนาปรับให้ทันสมัยได้ไหม?

ได้ บ้านล้านนาประยุกต์สามารถเพิ่มห้องน้ำในตัว ต่อเติมงานปูนชั้นล่าง หรือผสมกระจกให้บ้านดูโปร่งทันสมัยขึ้น โดยยังคงโครงสร้างไม้และเสน่ห์ของเรือนเหนือไว้ ทำให้ใช้งานสะดวกแบบบ้านยุคใหม่

สร้างบ้านทรงไทยล้านนาควรใช้ไม้อะไร?

นิยมใช้ไม้สักเพราะแข็งแรง ทนปลวกได้ด้วยน้ำมันธรรมชาติในเนื้อไม้ และลวดลายสวยงาม ที่สำคัญควรเลือกไม้ที่ผ่านการอบควบคุมความชื้น เพื่อช่วยลดการบิดงอและการหดตัวเมื่อนำมาสร้างบ้าน